Дьону кытта, дьон туһугар

Ил Түмэн Председателин солбуйааччы, Хаңалас улууһуттан депутат Александр Николаевич Ким-Кимэн аата-суола Саха сирин дьонугар-сэргэтигэр киэңник биллэр. Кини билигин ордук чуолаан федерация ис тутулугар, федеративнай сыһыаннары олохтооһуңңа, государственнай право5а тус көрүүлэрэ чочуллубут государственнай таһымнаах сиппит-хоппут үлэһит, политик буола үүнэн та5ыста.

Александр Николаевич, бастатан туран, улахан үлэһит, политик буоларыгар бэйэтин идэтин чахчы дэгиттэр баһылаабыт юрист-правовед быһыытынан республика5а сыаналанар бөдөң специалист. Ки­ни Россия федеративнай сыһыаннары сайыннарыы суолун тутуһарыгар дьулуһар буолан бу хайысха5а утумнаахтык, кыайа-хото тутан, өйүн-санаатын ууран туран үлэлээн кэллэ. Саха сирэ Россияны кытта сыһыаннаһыыларын сүрүн государствен­най правовой, политическай боппуруостарыгар А.Н.Ким-Кимэн кыттыбата5а диэн суох диэн этиэх кэриңнээхпит. Республи­ка, бүтүн дойду оло5ор бутуурдаах уустук сылларга, ордук 1990-93 сылларга, кини Саха Республикатын государственнай суверенитетын туһунан Декларация, респуб­лика Төрүт Сокуонун (Конституциятын), Саха сирэ Россияны кытта дьаһайар боломуочуйаларын тыырсыыларын туһунан Дуогабар ылыллыыларыгар быһаччы үлэлэспитэ, элбэх этиилэри, көннөрүүлэри киллэрбитэ. Билигин да Саха Республикатын ити курдук тыын суолталаах политическай, государственнай-правовой боппуруостарыгар тохтоло суох барар үлэ5э Ил Түмэн председателин солбуйааччы быһыытынан Александр Николаевич баар быһыыны-майгыны дириңник ыраңалаан туох олохсуйуохтаа5ын, туох уларыйыахтаа5ын эт мэйиитигэр буһаран сокуоннас эйгэтигэр олохтоохтук ылсан үлэлии сылдьар.

Ил Түмэңңэ государственнай тутул, сокуоннас уонна олохтоох салайыныы Комитетын председателин быһыытынан Александр Николаевич комитет көрөр ити боппуруостарыгар Ил Түмэңңэ тус эппиэттээх үлэни толорор. Бу кэмнэргэ Алек­сандр Ким-Кимэн олохтоох салайыныыга сүүһүнэн сылларга баай опыты мунньуммут АХШ-тарын Вашингтон, Нью-Йорк, Буффа­ло куораттарыгар баран кэллэ. Сайдыбыт демократиялаах дойдулартан үөрэнэрбит элбэх.

Саха сиригэр Михаил Касьянов баһылыктаах РФ Правительствотын сэбиэтин Kөһө сылдьар мунньа5ын кэнниттэн Александр Николаевич Уһук Хотугу сир оройуоннарыгар РФ политикатын уонна оройуоннааһын туһунан РФ государ­ственнай политикатын Концепциятын оңорор, бэлэмниир бөлө5өр үлэлэһэригэр ыңырыыны тутта. Онон кини Россия инникитин өр сылларга ыытыахтаах «хотугу» по­литикатын сүрүн балаһыанньаларын ырытан оңоууга Саха сирин аатыттан быһаччы кыттар, opoohop кыахтанна. Ити курдук Александр Николаевич Россия Хотугу си­рин итиэннэ республика олохтоохторугар улахан суолталаах, эриһиилээх үлэ5э күннэтэ буһуу-хатыы, ситии-хотуу оскуолатын aahap.

Кини государственнай таһымнаахтык толкуйдааһына, өйүн-санаатын ити өртүгэр сытыылааһына өссө комсомол са5ттан сайдан барбыта. 80-с ыллартан Хаңалас райкомолун секретарыттан са5лаан үүнэн-үрдээн Үрдүкү Сэбиэт председате­лин М.Е.Николаев көмөлөһөөччүтүнэн, салгыы президент дьаһалтатын, прави­тельство экспертнэй Сэбиэтин салайааччытынан, куорат мунньа5ын депутатынан, онтон куорат мунньа5ын председателинэн, Ил Түмэн депутатынан, Парламент председателин солбуйааччытынан эңкилэ суох дьон-сэргэ туһа диэн айымньылаахтык үлэлээн кэллэ. Инникитин да5аны Саха си­рин тыын суолталаах боппуруостарыгар биир ордук суолу-ииһи хаалларар кыахтаах профессиональнай политик, государствовед быһыытынан өссө да5аны үлэлиэ-хамсыа турар.

«Айар Юр Интернэшнл» юридическай фирма Президент Ыйаа5ынан 1993 сыллаахха тэриллиэ5иттэн араас өрүттээх юри­дическай өңөлөрү оңорон республика5а, нэһилиэнньэ5э туһалыы олорор тэрилтэнэн биллэр. Александр Николаевич саңа тэрилтэ сүһүө5эр турарыгар, специалистар үлэһит быһыытынан үүнэн тахсыыларыгар элбэх сыратын биэрдэ. СГУ юриди­ческай факультетын государственнай право5а кафедратын профессорын, ДьТХГА юриспруденция5а кафедратын сэбиэдиссэйин быһыытынан республиканы үрдүк бэлэмнээх юридическай кадрдарынан хааччыйыыга кичэйэн үлэлиир. Бу күннэргэ А.Н.Ким-Кимэн «Конституционное право» диэн ааттаах учебнигы Россия биллэр-көстөр правоведтарын Б.Габричидзены, А.Г.Чернявскайы кытта бэлэмнээн, бэчээттээн таһаардылар. Саха Республикатын государственнай-право­вой тутула бө5өргүүрүн туһугар кэнники уонтан тахса сыл устатыгар быһаччы кыт­тар, үлэлиир буолан Александр Николае­вич бу өртүгэр тахсар бары хамсааһыннары, сайдыы хайысхатын ырытан, түмүктээн «Саха Республиката РФ субъегын быһыы­тынан: конституционнай-правовой опыт уонна институциональнай-тэңниир чинчийиилэр» диэн докторскай үлэни оңорон иллэрээ сыллаахха көмүскээн турар. Итинэн кини республика5а юридическай наука сайдыытыгар улахан кылааты киллэрдэ. Государственнай право5а урукку өртүгэр бу курдук дириң ырытыылаах, тэңнээн көрүүлэрдээх научнай үлэ сурулла илигэ.

Государственнай, научнай, преподавательскай үлэлэрин таһынан араас өрүттэ­эх киэң интэриэстээх киһи общественнай но5урууската улахан. Ол курдук аңардас СР Президенигэр общественнай-консультативнай Сэбиэт хос председателинэн, Конституционней комиссия чилиэнинэн үлэлэрэ элбэх бириэмэни, толкуйу эрэйэллэр.
Кини хас биирдии күнэ мүнүүтэтигэр тиийэ дьон туһугар, республика туһугар ананар. Эрэллээх тыыллаах, дьиэ кэргэнигэр туруктаах олохтоох киһи үлэтэ таһаарыылаах. Дьыл5ата киниэхэ дьоһун кэргэни, эрэллээх до5ору, уоллаах кыыс о5ону бэлэхтээбитин үрдүк дьолунан aa5ap. A5a быһыытынан о5олоро иккиэн кини туйа5ын хатаран юрист идэтин талбыттарыттан астынар, киэн туттар. Кэргэнэ Любовь Ибрагимовнаны кытта соторутаа5ыта «эһээ», «эбээ» аатын сүгүөхтэриттэн ыла, кинилэр олохторугар киһи үөрэр саңа «кыһал5алара» эбилиннилэр. Онон барыта билиңңитэ этэңңэ. Александр Ким-Кимэн «45 сааспын туолар кэммэр олохпун, дьыл5абын сөпкө оңоһуннум, общество5а, дьоңңо туһалаах үлэни толоробун, олох кэрэ уонна интэриэһинэй» диэн этэригэр оруннаах. Александар Николаевичка дьон туһугар, республика туһугар, саха государственноһа бө5өргүүрүгэр киллэрэр кылаатың үүнэ-үрдүү турдун, дьол-соргу тосхойдун диэн алгыспытын тиэрдэбит.

Елена ИВАНОВА,
«Саха сирэ» хаһыат,8.08.2003 с. №143 (2912)

Начните вводить, то что вы ищите выше и нажмите кнопку Enter для поиска. Нажмите кнопку ESC для отмены.