Уорэ5ириини бэйэм эйгэм курдук саныыбын

А.Н.Ким: «Үөрэ5ириини бэйэм эйгэм курдук саныыбын»

Сотору Ил Түмэңңэ депутаттары талыы быыбара буолаары турар. Yгүc оскуолалар, общество биир көхтөөх тэрилтэлэрэ буолалларын быһыытынан, бэйэлэрин кандидаттарын туруоралларын туһунан биһиги хаһыаппыт сырда-таи иһэр.

Бүгүн биһиги Покровскай 1 N-дээх оскуолатыттан Ил Түмэн үрдүкү палататыгар депутакка кандидатынан турбут А.Н.Кимы билиһиннэрэбит. Александр Николаевич үөрэммит Покровскай 2 N-дээх оскуолата гимназия буолар npeзентациятын кэнниттэн буолбут кэпсэтиини эһиги бол5омто5утутар таһаарабыт.

АЛЕКСАНДР НИКОЛАЕВИЧ КИМ — «Айар Юр Интернэшнл» юри-дическай фирма президенэ, юридическай наука кандидата, «Саха — World — XXI үйэ» общественнай хамсааһын тэрийээччитэ, Дьокуускай куорат куо-раттаа5ы мунньа5ын председателэ, 9 N-дээх оскуола попечительскай советын чилиэнэ.

* * *

Корр.: Александр Николаевич, оскуолатаа5ы сылларгыттан кэпсэтиини са5алыахха.
А.К.: Суох, бастаан дьиэ кэргэним туһунан этиэм этэ. Ийэм Мария Дмитриевна Кириллова (Ким) Хаңалас Төхтүрүттэн төрүттээх, а5ам Николай Яковлевич Ким – Тойон Арыы. Кини мин кииринньэң а5ам да, мин кини араспаанньатын уларыппаппын. Кини миигин иитэн-аһатан киһи оңордо5о. Дьиңнээх а5ам – саха, баай Барашковтартан төрүттээх үһү. Бу «генеологическай древо» оңорон биэрбиттэрэ. Онон мин араспаанньам эрэ кэриэйдии. Ийэм билигин биһигини кытта олорор. Сааһын тухары дьиэ сууйааччы этэ. Мин киниэхэ көмөлөһөн элбэх хонтуора муостатын сууйбут буолуохтаахпын.Онон кыра эрдэхпиттэн «социальная несправедливость» диэн тугун билэбин. Биир быраатым – Покровскайга олорор, биир – армия5а баран өлбүтэ. Кэргэним эһиэхэ, «Сахаполиграфиздакка» үлэлиир. Уоллаах кыыҺым Дьокуускай 9 N-дээх оскуолатыгар үөрэнэллэр.
Оттон оскуолатаа5ы сылларым туһунан этэр буоллахха, бастатан туран, убаастыыр-ытыктыыр учууталларбын ааттыыбын: А.Л.Говорова, М.И.Дьяконова, С.Г.Дырахов, И.М.Тобохов, И.Н.Рожин,, В.В.Федорова, К.М.Соколова, Ю.С.Тарасов, А.А.Дмитриев, М.С.Алексеева. Начальнай кылаастарга үчүгэйдик үөрэмитим, оттон оскуоланы физкультура5а эрэ биэстээх бүтэрбитим.

Корр.: Эн оскуола5а ортонон үөрэммит буоллаххына, бу билиңңи ситиһиигэр оскуола оруола суох диэн этэр кыахтааххын дуо?

А.К.: Суох. Билиңңи ситиһиим барыта о5о сааспыттан, оскуолаттан ситимнээх. Мин кылааспар, билиңңинэн этэллэринэн, «неформальнай лидер» этим. Уруогу истибэккэ мэниктиирим. Ол эрээри памяттаа5ым. Уһун ба5айы хоһооннору тута үөрэтэрим. Бэйэм эмиэ хоһоон суруйарым. Элбэ5и аа5арым. Урукку байыаннай-патриотическай литератураны барытын аахпытым буолуо: Жуков, Сталин, Тухачевскай… «Космос» кинотеатрга киинэни билиигэ конкурска кыайан, «Самураи» киинэ5э билиэтинэн на5араадаламмыппын билигин да өйдүүбүн: бастакы эрээт, 9-10 миэстэлэр… Мин о5о садыгар сылдьыбата5ым, оскуола5а аахпат о5о кэлбитим. Ол да буоллар, сотору Агафья ларионовна нуучча кылаастарыгар илдьэн түргэнник аа5арга куоталаһыннарар буолбута. Онно кыайарым.
Олохпор сүрүн «установканы» ийэм биэрбитэ. Кини наар «мэнэрийэн» тахсара: «Мин курдук хара үлэһит буолуоң, хамыһаар буолуоң этэ булла5а», — диэн.

Корр.: «Социальная несправедливость» диэн тугу этэ5ин?

А.К.: Мин ийэм, а5ам хара үлэһит буоллахтара. Биир учуутал эппитин олус үчүгэйдик өйдөөн хаалбыппын: «Эн, Ким, сиэрэй киһигин, улааттаххына, да сиэрэй буолуоң». Мин билиңңи кэмңэ үөрэнээччи эбитим буоллар, өссө баттаныам этэ.Мин кыыһы киинэ5э ыңырыахпын ба5арабын да, чылыгырыайкалаахпын. Оттон атын уол сонноох. Кыыс ол уолу кытта барсыа. Ол да кэмңэ үрдүк дуоһунастаах төрөппүттэрдээх о5ону өрө тардаллара.

Корр.: Эн «Саха сирэ» хаһыакка интервьюгар талааннаах о5олору өрө тутуохха диэбиккит.

А.К.: Талааннаах о5о өрө тутуллуохтаах. Айыл5аттан өйдөөх, кыахтаах, дьо5урдаах о5о. Сорох отличниктар ол биэстэрин «нойосуустаан» ылаллар. Ол аата кинилэр дьиңнээх талааннаах буолбатахтар. «5» сыана – сыал-сорук буолуо суохтаах. Кини дьыала ис, дьиңнээх туругун көрдөрбөт. Мин, уопсайынан, билиңңи сыана туруоруу систематын сөбүлээбэппин. Дьиңнээх талааннаах да о5о баттаныан сөп.

Корр.: Ф.С.Тумусов конкурс ыытта. Арпай эн ити талааннаах гынан баран, баттанар о5олорго тугу эмэ тэрийдэххинэ, ыыттаххына…

А.К.: Ити идея. Мин ити туһунан санаабакка сылдьыбытым. Ба5ар, ити идея5ын туһанан тэрийиэххэ да сөп. Таарыйа эттэххэ, Тумусов конкурс ыыппытын, кинигэ суруйбутун сөбүлээбэт да дьоннор бааллар. Президент буолаары дииллэр. Саамай үрдүкү дуоһунас Президент курдук саныыллар. Оттон то5о биһиги Аан дойдуга тахсарбыт сатаммат буолуой? Бу миигин ООН «GCS» Аан дойдутаа5ы кулуубун кыһыл көмүс медалынан на5араадалаабыттара. «Саха уола ылла» диэн үөрүөхтээх этилэр да… Биһиги үүт-үкчү үс хочуол туһунан анекдокка курдукпут.

Корр.: Эн «Саха – World XXI үйэ» общественнай хамсааһын тэрийээччитэ буола5ын.

А.К.: Биһиги 14995 с. атырдьах ыйыгар тэриллибиппит. Президеңңэ эрдэ быыбары ыытарга, референдуму утары үлэлээбиппит. Досрочнай быыбар буолбута буоллар, ситиһии элбэх буолуо этэ. Өссө 5 сылга талыллыбыт Президент дуу, талыллара биллибэт киһи дуу… Иккиһинэн, биһиги «Кустук» диэн төгүрүк остуоллары тэрийэн ыытабыт. Манна биһиги араас интэриэстээх, көрүүлээх-истиилээх дьону ыңыран кэпсэтэбит. Нуучча общинатын председателэ Медведева5а тиийэ. Биһиги сыалбыт-сорукпут: дьон икки ардыгар өйдөһүүнү ситиһии. Харчыттан, сиртэн-уоттан, нефтэн-газтан иирсээн суох буолуохтаах.
Билигин саңа сомо5олоһор күүстэри тэрийэргэ үлэлии сылдьабыт. Эдэр, кыахтаах политиктар бэрт былдьаспакка, улуустаспакка сомо5олоһуохтаахпыт, бэйэ-бэйэбитин өйүөхтээхпит.

Корр.: Маны аа5ан баран, ба5ар, эдэр учууталлар эн хамсааһыңңар кыттыахтарын ба5арыахтара.

А.К.: Биһиги өссө аатырыахпытын, кыа5ырыахпытын наада. Оччо5о эрэ филиал тэрийиэхпитин сөп. Билигин «Бочуоттаах чилиэннэр» институт тэрийэн, биллиилээх аатырбыт дьону ылабыт. Биһиги, эмиэ этэбин, талааххаан дьоммутун өрө тутуохтаахпыт. Билигин «ээ, Арамаан», «ээ, Байбал» диэн санныга таптайа сылдьабыт. Оттон бу улуу дьоннор ээ, кинилэр бэйэлэрэ да ону өйдөөн, сөптөөхтүк тутта-хапта, туһаны а5ала сылдьыахтаахтар.

Корр.: Саха сиригэр үөрэ5ирии туһунан туох санаалааххыный?

А.К.: Президент ыйаа5ынан Үөрэ5ирии сыла биллэриллибитэ олус сөптөөх. Үөрэ5ириигэ бары үрдүк дуоһунастаах дьон, бары тэрилтэлэр интэриэстээх буолуохтаахтар. Биһиги куораттаа5ы мунньахпытыгар үөрэ5ирии сайдыытын былаанын эмимэ ылбыппыт. Мин бэйэм бастаан физкультура учуутала үөрэхтээх буолан (юридическайы кэлин ылбытым), үөрэ5ириини олох бэйэм эйгэм курдук саныыбын, ыалдьабын. Эдэр ыччаты, о5олору кытта мэлдьи көрсүһэбин, кэпсэтэбин. Правоведение кафедратыгар лекция аа5абын, 9 N-дээх оскуола попечительскай советын чилиэнэбин. Быйыл биһиги фирмабыт Хаөалас медалистарын биирдии мөлүйүөн харчынан на5араадалаабыта. Бу Ил Түмэңңэ быыбарга Хаңалас эдэр учууталлара бэйэлэрэ миэхэ көмөлөһөргө тылланнылар. Мин онтон олус үөрэбин. Онно икки усулуобуйа туруорбутум: мин конкуреннарбын кириитикэлээмэң, мин ааппыттан тугу да эрэннэримэң. Уонна оскуолаларга о5олор быыбардарын ыытарга конкурс биллэрдибит.. Бириис – видеокамералар.

Корр.: Биһиги хаһыаппытын аа5а5ын дуо?

А.К.: Аа5абын. «Коммунист», «Ленский водник» эңин хаһыаттарга тиийэ барытын сурутабын уонна аа5абын. Мин олох бары эйгэтин туһунан билиэхтээхпин. Мин, дьиңэ, «Кыым» хаһыат о5отобун ээ. Ийэм эдьиийэ «Кыым» хаһыат урукку редакциятын дьиэтигэр кыра хоско олоро сылдьыбыта. Ийэм миигин төрөтөн онно а5албыта. Ол кэмңэ «Кыым» саха интеллигенциятын мустар сирэ буолла5а. Ол аурата, ба5ар, инники олохпор сабыдыаллаабыта буолуо…

***

Ити курдук кэпсэтии та5ыста. Кырдьыгын эттэххэ, ла5ыччы олорон, эриэ-дэхси кэпсэппэтэхпит. Александр Николаевич сотору-сотору туран хаамыталыыр, докумуоннары, былааннары, дьонун хаартыскатын а5алан көрдөртүүр… Ол быыһыгар телефоннуур, көмөлөһөөччүлэригэр сорудах биэртэлиир, секретарын мөңөр, аны өссө бөлө5үнэн хаартыска5а түстүлэр… Уопсайынан, олус энергичнэй, барбыт-кэлбит, сытыы киһи эбит. Уонна сүрүнэ: кини ээл-дээл көрүүлээх буолбатах, барыга-бары дууһатынан ыалдьар киһи өйдөбүлүн хаалларда. «Кэскил», «Учуутал аргыһа» редакциялара Александр Николаевичка киэң далааһыннаах үлэтигэр-хамнаһыгар ситиһиини ба5араллар.

Таисия Алексеева,
«Учуутал аргыһа» 13.11.1997 с.

Начните вводить, то что вы ищите выше и нажмите кнопку Enter для поиска. Нажмите кнопку ESC для отмены.